Kolaylaştırıcı Kişi Uygulaması Hakkında Hukuki Rehber ve Yol Haritası

• 

İstanbul Otizm Gönüllüleri Derneği

KOLAYLAŞTIRICI KİŞİ UYGULAMASI HAKKINDA HUKUKİ REHBER VE YOL HARİTASI

Hazırlayan: Avukat Mehmet Hamdi ÖZŞARLAK

Değerli Velilerimiz, Eğitimcilerimiz ve Kamuoyuna;

İstanbul Otizm Gönüllüleri Derneği olarak, otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklarımızın ve ailelerinin eğitim hakkından etkin, eşit ve onurlu biçimde yararlanabilmesi için çalışmayı temel misyon edindik. Özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrencilerin yalnızca okula fiziksel olarak devam etmesi yeterli değildir; bireysel ihtiyaçlarına uygun destek mekanizmalarının sağlanması, eğitim ortamına uyumlarının desteklenmesi ve haklarının güvence altına alınması da en az bunun kadar önemlidir.

Bu düşünceyle, kolaylaştırıcı kişi uygulamasına ilişkin hukuki çerçeveyi velilerimiz, eğitimcilerimiz ve ilgili tüm paydaşlar için anlaşılır kılan bu rehberi hazırlattık. Rehber; uygulamanın hukuki dayanaklarını, velinin başvuru sürecini, BEP Geliştirme Biriminin görev ve sorumluluklarını, ret kararı hâlinde izlenecek yolu ve başvurulabilecek hak arama mekanizmalarını ayrıntılı biçimde ele almaktadır. Amacımız, ailelerimizin haklarını bilmelerini ve gerektiğinde bu hakları etkin biçimde kullanabilmelerini sağlamaya katkı sunmaktır.

Saygılarımızla,

İstanbul Otizm Gönüllüleri Derneği

I. GİRİŞ

Özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrencilerin eğitim hakkından etkin ve eşit biçimde yararlanabilmeleri, yalnızca okul ortamına fiziksel olarak dâhil edilmeleriyle değil; bireysel ihtiyaçlarına uygun destek mekanizmalarının sağlanmasıyla mümkündür. Öğrencinin eğitim ortamına uyumunun desteklenmesi, iletişim becerilerinin geliştirilmesi, güvenliğinin sağlanması, öz bakım ihtiyaçlarının karşılanması ve eğitim faaliyetlerine aktif katılımının sağlanması, eğitim hakkının ayrılmaz bir parçasıdır.

Bu kapsamda, özel gereksinimli öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarına göre desteklenmesini amaçlayan kolaylaştırıcı kişi uygulaması, ülkemizde giderek daha fazla önem kazanmakla birlikte; uygulamanın kapsamı, sınırları, kolaylaştırıcı kişinin görev ve sorumlulukları, sınıf içindeki rolü, başvuru usulleri ve hak arama mekanizmalarını ayrıntılı şekilde düzenleyen kapsamlı ve sistematik bir mevzuata ihtiyaç duyulduğu da açıktır.

Halihazırda kolaylaştırıcı kişi uygulaması, Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan ve 20.12.2024 tarihli ve E-10096465-020-117317697 sayılı Makam Oluru doğrultusunda yayımlanan 24.12.2024 tarihli ve E-10096465-020-122666964 sayılı "Kolaylaştırıcı Kişi" konulu idari yazı kapsamında yürütülmektedir.

Söz konusu idari yazı, kolaylaştırıcı kişinin kim olabileceği, sınıf içinde hangi koşullarda görev alabileceği, uygulamanın nasıl yürütüleceği ve karar sürecinin hangi usule tabi olacağı hususlarında temel düzenlemeler içermektedir.

Özellikle düzenlemenin 6. maddesinde, aile tarafından teklif edilecek kolaylaştırıcı kişinin öncelikle;

• Özel eğitim, rehberlik ve psikolojik danışmanlık, sınıf öğretmenliği, okul öncesi öğretmenliği, çocuk gelişimi, sosyal hizmetler ve özel eğitimle ilgili ön lisans programlarından mezun kişiler arasından;

• Eğitim fakültelerinin diğer bölümlerinden mezun olanlar arasından;

• Lisans veya ön lisans mezunları arasından;

• Özel eğitim, rehberlik ve psikolojik danışmanlık, sınıf öğretmenliği ve okul öncesi öğretmenliği bölümlerinin üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileri arasından;

• Mesleki ve teknik Anadolu liselerinin çocuk gelişimi, özel eğitim ile hasta ve yaşlı hizmetleri alanlarından mezun kişiler arasından,

belirlenmesi öngörülmüştür.

Ancak düzenlemenin 6/e maddesinde, yukarıda belirtilen nitelikleri taşıyan kişilerin bulunmaması hâlinde, anne, baba, vasi, on sekiz yaşından büyük kardeş veya aile yakınlarından en az lise mezunu olan bir kişinin kolaylaştırıcı kişi olarak teklif edilebileceği açıkça hüküm altına alınmıştır.

Bununla birlikte, düzenleme anne, baba, kardeş ve vasi bakımından önemli bir istisna da getirmiş ve anne, baba, kardeş ve vasi için diploma şartı aranmayacağını özellikle belirtmiştir.

Dolayısıyla, öğrencinin üstün yararı ve bireysel ihtiyaçları doğrultusunda, velinin kendisini veya diğer ebeveyni kolaylaştırıcı kişi olarak teklif etmesi hukuken mümkündür.

Öte yandan, kolaylaştırıcı kişi uygulamasının doğru anlaşılabilmesi için yalnızca bu idari yazının ilgili hükümlerinin incelenmesi yeterli değildir. Çünkü söz konusu uygulamanın temelinde yer alan değerlendirme, karar alma, izleme ve değiştirme süreçleri; Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nde ayrıntılı olarak düzenlenen Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) ve BEP Geliştirme Biriminin görev ve sorumluluklarıyla doğrudan bağlantılıdır.

Nitekim 24.12.2024 tarihli idari yazının 1. maddesinde;

"Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) geliştirme birimi ailenin teklifi doğrultusunda öğrencinin ihtiyaçlarını değerlendirerek, kolaylaştırıcı kişiye ihtiyaç duyulup duyulmadığına, ihtiyaç duyulması hâlinde teklif edilen kolaylaştırıcı kişinin öğrencinin ihtiyaçlarını karşılayıp karşılayamayacağına, okulda hangi zamanlarda, hangi ortamlarda ve ne kadar süreyle bulunacağına karar verecektir. Bu hususlara ilişkin bilgilendirme hem kolaylaştırıcı kişiye hem de veliye/vasiye okul yönetimi tarafından yazılı olarak tebliğ edilecektir."       

şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Dolayısıyla kolaylaştırıcı kişi uygulamasına ilişkin temel karar mercii, doğrudan BEP Geliştirme Birimi olarak belirlenmiştir.

Bu nedenle uygulamayı açıklarken;

• Öğrencinin bireysel eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesini sağlayan Bireyselleştirilmiş Eğitim Programını (BEP),

• BEP'in hazırlanması, uygulanması, izlenmesi ve değiştirilmesinden sorumlu BEP Geliştirme Biriminin görev ve yetkilerini,

• Öğrencinin ihtiyaçlarının hangi ölçütlere göre değerlendirileceğini,

• Velinin karar alma sürecindeki konumunu,

• Kolaylaştırıcı kişi talebinin hangi usulle karara bağlanacağını,

ilgisi sebebiyle birlikte ele almamız gerekmektedir.

Bu rehberde; kolaylaştırıcı kişi uygulamasının hukuki dayanakları, velinin başvuru süreci, BEP Geliştirme Biriminin görev ve sorumlulukları, ret kararı hâlinde izlenecek yol, muhalefet şerhi, idari yargı süreci ve başvurulabilecek diğer hukuki mekanizmalar ayrıntılı olarak incelenecektir.

II. BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) VE BEP GELİŞTİRME BİRİMİNİN KOLAYLAŞTIRICI KİŞİ UYGULAMASINDAKİ ROLÜ

Kolaylaştırıcı kişi uygulamasının hukuki dayanağını doğru anlayabilmek için, öncelikle Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nde düzenlenen Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) ve BEP Geliştirme Biriminin görev ve sorumluluklarının incelenmesi gerekmektedir.

Çünkü 24.12.2024 tarihli kolaylaştırıcı kişi konulu idari yazı, öğrencinin kolaylaştırıcı kişiye ihtiyaç duyup duymadığına, teklif edilen kişinin uygun olup olmadığına, okulda hangi ortamlarda ve ne kadar süreyle bulunacağına ilişkin karar verme yetkisini doğrudan BEP Geliştirme Birimine bırakmıştır.

1. Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) nedir?

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nin 20. maddesine göre;

"Özel eğitim ihtiyacı olan bireyler için takip edecekleri eğitim programı temel alınarak BEP hazırlanması esastır."       

BEP; özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrencinin;

• Akademik yeterliliklerini,

• İletişim becerilerini,

• Sosyal gelişimini,

• Davranış özelliklerini,

• Öz bakım becerilerini,

• Günlük yaşam ihtiyaçlarını,

• Eğitim ortamında ihtiyaç duyduğu destekleri,

bireysel olarak değerlendiren ve öğrenciye özgü eğitim planını ortaya koyan temel belgedir.

Dolayısıyla kolaylaştırıcı kişi uygulaması, öğrenciye tanınmış ayrıcalıklı bir imkân değil; öğrencinin bireysel eğitim ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik bir eğitsel destek tedbiridir.

2. BEP Geliştirme Birimi kimlerden oluşur?

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nin 47. maddesine göre, özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrenciler için okul bünyesinde bir BEP Geliştirme Birimi oluşturulur.

BEP Geliştirme Birimi;

• Okul müdürü veya görevlendireceği müdür yardımcısı,

• Rehber öğretmen,

• Öğrencinin sınıf öğretmeni,

• Öğrencinin dersine giren öğretmenler,

• Öğrenci velisi,

• Öğrenci,

tarafından oluşturulur.

Burada özellikle dikkat edilmesi gereken husus, velinin BEP Geliştirme Biriminin doğal ve zorunlu bir üyesi olmasıdır. Dolayısıyla veli, kolaylaştırıcı kişi talebinde bulunurken yalnızca dışarıdan başvuran bir kişi değil; aynı zamanda karar alma sürecinin doğrudan tarafıdır.

3. BEP Geliştirme Biriminin görevleri nelerdir?

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nin 48. maddesine göre, BEP Geliştirme Biriminin görevleri şunlardır:

a) BEP'in hazırlanması, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi ile ilgili çalışmalarda koordinasyonu sağlamak.       

b) Öğrencinin tüm gelişim alanlarındaki özellikleri ile eğitim ihtiyaçları doğrultusunda BEP'te değişiklik ve düzenlemeler yapmak.       

c) Eğitim ortamlarının düzenlenmesi, materyal geliştirilmesi ve temini konusunda okul yönetimine ve öğretmenlere önerilerde bulunmak.

Bu hükümler, kolaylaştırıcı kişi uygulaması bakımından son derece önemlidir.

Çünkü BEP Geliştirme Birimi;

• Öğrencinin bireysel ihtiyaçlarını değerlendirmek,

• Eğitim ortamında gerekli düzenlemeleri yapmak,

• Öğrencinin ihtiyaç duyduğu destek mekanizmalarını belirlemek,

zorundadır.

Dolayısıyla, kolaylaştırıcı kişi talebinin değerlendirilmesi sırasında BEP Geliştirme Biriminin;

"Sınıfa yardımcı kişi giremez." veya "Biz sorumluluk alamayız."

şeklindeki soyut gerekçelerle talebi reddetmesi, Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nin 48/1-b ve 48/1-c maddeleriyle bağdaşmamaktadır.

Çünkü yönetmelik, BEP Geliştirme Birimine tam tersine öğrencinin ihtiyaçları doğrultusunda eğitim ortamında gerekli düzenlemeleri yapma görevi yüklemektedir.

III. 24.12.2024 TARİHLİ İDARİ YAZIYA GÖRE KOLAYLAŞTIRICI KİŞİ UYGULAMASININ ESASLARI

1. Karar verme yetkisi BEP Geliştirme Birimine aittir

24.12.2024 tarihli idari yazının 1. maddesine göre;

"Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) geliştirme birimi ailenin teklifi doğrultusunda öğrencinin ihtiyaçlarını değerlendirerek, kolaylaştırıcı kişiye ihtiyaç duyulup duyulmadığına, ihtiyaç duyulması hâlinde teklif edilen kolaylaştırıcı kişinin öğrencinin ihtiyaçlarını karşılayıp karşılayamayacağına, okulda hangi zamanlarda, hangi ortamlarda ve ne kadar süreyle bulunacağına karar verecektir."       

Dolayısıyla BEP Geliştirme Birimi;

• Kolaylaştırıcı kişiye ihtiyaç olup olmadığına,

• Teklif edilen kişinin uygunluğuna,

• Sınıf içinde veya dışında görev yapıp yapamayacağına,

• Destek süresine,

ilişkin karar vermekle yetkilidir.

2. Sınıf içi destek mutlak olarak yasak değildir

İdari yazının 2. maddesi şöyledir:

"Kolaylaştırıcı kişinin öğrenciye sınıf dışında destek olması esastır. Ancak zorunlu ve acil durumlarda BEP geliştirme birimi kararıyla kısa süreli olarak sınıf içinde de öğrenciye destek verebilir."       

Bu hüküm son derece açıktır.

Dolayısıyla;

"Sınıfa kesinlikle yardımcı kişi alınamaz.""Mevzuat buna izin vermiyor.""Sınıf içine girilmesi yasaktır."

şeklindeki değerlendirmeler hukuken doğru değildir.

Çünkü Bakanlık, zorunlu ve acil durumlarda sınıf içi desteği açıkça mümkün görmüştür.

Burada önemli olan, öğrencinin somut durumunun değerlendirilmesidir.

Örneğin;

• İletişim kuramama,

• Davranış krizleri,

• Öz bakım desteği ihtiyacı,

• Güvenlik riski,

• Ders ortamına uyum sağlayamama,

gibi durumlar, sınıf içi desteği gerekli kılabilir.

3. Uygulama sürekli olarak izlenmek zorundadır

İdari yazının 3. maddesine göre:

"Kolaylaştırıcı kişi uygulama sürecine ilişkin izleme ve değerlendirme çalışmaları BEP tarafından yürütülecektir."       

Buna göre BEP Geliştirme Birimi;

• Uygulamanın öğrenciye katkısını,

• Desteğin yeterli olup olmadığını,

• Desteğin kapsamının değiştirilip değiştirilmeyeceğini,

sürekli olarak değerlendirmek zorundadır.

4. Okul yönetiminin yükümlülüğü

İdari yazının 4. maddesinde;

"Okul yönetimi kolaylaştırıcı kişi uygulamasının, öğrencilerin üstün yararı ilkesi doğrultusunda yürütülmesi için gerekli tedbirleri alacaktır."       

hükmüne yer verilmiştir.

Bu nedenle okul yönetiminin görevi, uygulamayı kategorik olarak engellemek değil; öğrencinin üstün yararını gözeterek gerekli tedbirleri almaktır.

IV. VELİ KOLAYLAŞTIRICI KİŞİ TALEBİNİ NASIL İLERİ SÜRMELİDİR?

Veli, okul müdürlüğüne vereceği dilekçede;

• Çocuğunun tanısını,

• Eğitim ortamında yaşadığı güçlükleri,

• Neden kolaylaştırıcı kişiye ihtiyaç duyduğunu,

• Teklif edilen kişinin kim olduğunu,

• Neden özellikle bu kişinin tercih edildiğini,

ayrıntılı biçimde açıklamalıdır.

Ayrıca dilekçede açıkça;

"Çocuğumun bireysel eğitim ihtiyaçları doğrultusunda kolaylaştırıcı kişi talebimizin değerlendirilmesi amacıyla BEP Geliştirme Biriminin ivedilikle toplanmasını, teklif ettiğimiz kişinin uygunluğunun değerlendirilmesini ve zorunlu ve acil ihtiyaçlar sebebiyle sınıf içi destek ihtiyacının karara bağlanmasını arz ederim."       

ifadelerine yer verilmelidir.

V. BEP GELİŞTİRME BİRİMİ TOPLANTISI, KARAR SÜRECİ VE VELİNİN HAKLARI

1. BEP Geliştirme Biriminin değerlendirme yükümlülüğü

Velinin kolaylaştırıcı kişi talebi üzerine okul yönetimi, konuyu BEP Geliştirme Biriminin gündemine almak zorundadır.

Çünkü 24.12.2024 tarihli kolaylaştırıcı kişi konulu idari yazının 1. maddesinde açıkça;

"BEP geliştirme birimi ailenin teklifi doğrultusunda öğrencinin ihtiyaçlarını değerlendirerek..."       

ifadesine yer verilmiştir.

Bu düzenleme ile;

• Ailenin teklifinin dikkate alınması,

• Öğrencinin bireysel ihtiyaçlarının değerlendirilmesi,

• Teklif edilen kişinin uygunluğunun incelenmesi,

BEP Geliştirme Biriminin görev alanına bırakılmıştır.

Dolayısıyla BEP Geliştirme Birimi, velinin yazılı talebini değerlendirmeden;

"Böyle bir uygulama yapmıyoruz.""Okul politikamız uygun değil.""Sınıf içine kimse giremez.""Öğretmenin sorumluluğunda."

gibi önceden belirlenmiş ve öğrencinin somut durumunu incelemeyen gerekçelerle hareket edemez.

BEP kararının temel ölçütü okulun işleyiş kolaylığı değil, öğrencinin eğitim ihtiyacı ve üstün yararıdır.

2. Değerlendirmede dikkate alınması gereken kriterler

BEP Geliştirme Birimi, kolaylaştırıcı kişi ihtiyacını değerlendirirken öğrencinin somut durumunu esas almalıdır. Bu değerlendirmede özellikle:

a) Öğrencinin gelişim özellikleri: İletişim becerileri, sosyal uyum durumu, davranış özellikleri, bağımsız hareket edebilme kapasitesi dikkate alınmalıdır.

b) Eğitim ortamında yaşadığı güçlükler: Sınıf ortamında öğretmenin bireysel desteğine sürekli ihtiyaç duyulması, öğrencinin eğitim faaliyetlerine katılımında güçlük yaşaması, yoğun yönlendirme ihtiyacı bulunması, güvenlik açısından destek gerektiren durumların oluşması değerlendirilmelidir.

c) Öğrencinin öz bakım ihtiyaçları: Özellikle ağır destek ihtiyacı bulunan öğrenciler açısından; tuvalet, beslenme, kişisel bakım, kıyafet düzenleme, kriz durumlarında destek gibi hususlar göz ardı edilemez.

3. Teklif edilen kişinin değerlendirilmesi

BEP Geliştirme Birimi yalnızca "kolaylaştırıcı kişiye ihtiyaç var mı?" sorusunu değil, aynı zamanda "Teklif edilen kişi öğrencinin ihtiyaçlarını karşılayabilir mi?" sorusunu da değerlendirmek zorundadır.

Bu nedenle aile tarafından teklif edilen anne, baba veya başka bir kişinin; öğrenciyle ilişkisi, öğrencinin bu kişiye duyduğu güven, öğrencinin ihtiyaçlarını karşılayabilme kapasitesi dikkate alınmalıdır.

Özellikle 24.12.2024 tarihli yazının 6/e maddesi gereğince anne, baba ve vasi için diploma şartı aranmadığından, velinin kolaylaştırıcı kişi olarak teklif edilmesi tek başına reddedilebilecek bir gerekçe değildir.

VI. BEP GELİŞTİRME BİRİMİ TALEBİ REDDEDERSE İZLENECEK YOL

1. Kararın mutlaka yazılı alınması gerekir

Veli, sözlü olarak bildirilen "uygun görmedik", "mümkün değil", "sınıfa alamayız" şeklindeki açıklamalarla yetinmemelidir. Mutlaka BEP toplantı tutanağı, alınan karar ve karar gerekçesi yazılı olarak talep edilmelidir. Çünkü idari yargı bakımından önemli olan, hukuki sonuç doğuran ve denetlenebilir bir işlemin ortaya çıkmasıdır.

2. Veli karar tutanağını imzalamaktan kaçınmamalıdır

BEP Geliştirme Biriminin ret kararı vermesi halinde bazı veliler karara tepki olarak belgeyi imzalamamaktadır. Ancak bu yöntem hukuken uygun değildir. Çünkü imzadan kaçınmak; velinin görüşünün, itirazının, hukuki çekincelerinin dosyaya geçirilmesini engelleyebilir. Doğru yöntem, kararı ihtirazî kayıtla imzalamaktır.

3. Kararın altına yazılabilecek muhalefet şerhi

Veli, karar tutanağının altına kendi el yazısıyla veya ek dilekçe şeklinde şu açıklamayı yazabilir:

"Uluslararası sözleşmelere, Anayasa'ya, ilgili kanunlara, Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nin 48/1-b ve 48/1-c maddeleri ile Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nun 24.12.2024 tarihli kolaylaştırıcı kişi konulu idari yazısının 1., 2. ve 4. maddeleri hükümlerine aykırı olarak; çocuğumun bireysel eğitim ihtiyaçları, üstün yararı ve sınıf içinde kolaylaştırıcı kişi desteğine olan zorunlu ihtiyacı yeterli şekilde değerlendirilmeden talebim reddedildinden, bu karara karşı tüm itiraz ve dava haklarımı saklı tutmak kaydıyla karara katılmıyorum."       

Ardından tarih atarak imzalamalıdır.

4. Kararın bir örneği mutlaka alınmalıdır

Veli; BEP karar tutanağının, varsa değerlendirme raporlarının, ret gerekçesinin onaylı bir örneğini istemelidir. Okul yönetimi belge vermekten kaçınırsa, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında yazılı başvuru yapılabilir.

VII. BEP GELİŞTİRME BİRİMİ KARARINA KARŞI İDARİ BAŞVURU VE YARGI YOLU

1. İl/İlçe Özel Eğitim Hizmetleri Birimi Görüşü Talebi

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 24.12.2024 tarihli "Kolaylaştırıcı Kişi" konulu idari yazıda, BEP Geliştirme Biriminin kolaylaştırıcı kişi talebine ilişkin kararlarına karşı özel bir itiraz usulü veya itiraz mercii öngörülmemiştir. Aynı şekilde Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nde de İl/İlçe Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı Özel Eğitim Hizmetleri Kurulunun BEP Geliştirme Birimi kararlarını kaldıracağı veya üst itiraz mercii olarak inceleyeceğine ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır.

Bununla birlikte veli, İl/İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne başvurarak, Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nin 40/1-a maddesinde Kurula verilen "özel eğitim hizmetlerinin planlanması, yürütülmesi ve izlenmesini sağlamak" görevi çerçevesinde okula tavsiye niteliğinde görüş bildirilmesini talep edebilir.

Önemli Uyarı: Bu başvuru zorunlu bir itiraz yolu değildir ve 60 günlük idari dava açma süresini durdurmaz. Dava açma süresi tebliğden itibaren 60 gündür ve sürenin geçirilmemesine özen gösterilmelidir.

2. İYUK m.11 Kapsamında Okul Müdürlüğüne Yeniden Başvuru

Veli, BEP Geliştirme Biriminin ret kararından sonra doğrudan okul müdürlüğüne yazılı başvurarak kararın açık hata sebebiyle geri alınmasını ve BEP Biriminin yeniden toplanmasını talep edebilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 11. maddesi kapsamında yapılan bu başvuru, işlemeye başlamış olan 60 günlük idari dava açma süresini durdurur. İdare 30 gün içinde cevap vermelidir; ret halinde kalan süre işlemeye devam eder.

3. İdari Yargı Yolu ve Yürütmenin Durdurulması Talebi

Ret kararının tebliğinden itibaren (veya İYUK 11 süreci sonrası kalan süre içinde) okul müdürlüğünün bulunduğu yerdeki İdare Mahkemesinde Yürütmenin Durdurulması (YD) talepli iptal davası açılmalıdır. Dava, veli/vasi tarafından çocuk adına Milli Eğitim Bakanlığı davalı gösterilerek açılır.

Dava dilekçesinde, çocuğun kolaylaştırıcı kişiden mahrum kalmasının telafisi güç veya imkânsız zararlar doğuracağı somut delillerle (BEP kayıtları, doktor raporları, öğretmen gözlemleri) ortaya konulmalıdır.

VIII. ULUSAL HAK ARAMA MEKANİZMALARI: TİHEK VE KDK BAŞVURULARI

İdari ve yargısal yolların yanında ulusal insan hakları mekanizmalarına da başvurulabilir:

1. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) Başvurusu

Özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrencilerin ihtiyaç duydukları desteğin sağlanmaması; engellilik temelinde ayrımcılık ve makul düzenleme yükümlülüğünün ihlali niteliğindedir. TİHEK tarafından ihlal tespiti yapılması durumunda idari yaptırım uygulanabilir.

2. Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK / Ombudsmanlık) Başvurusu

İdarenin işlem ve eylemlerini hukuka uygunluk, hakkaniyet ve iyi yönetim ilkeleri yönünden inceleyen KDK'ya başvuru yapılabilir. KDK kararları tavsiye niteliğindedir ancak idarenin tutumunu değiştirmesinde etkilidir.

3. Dikkat Edilmesi Gereken Husus

TİHEK ve KDK'ya başvurmadan önce okul yönetimi veya Milli Eğitim Müdürlüğü'ne yazılı başvuru yapılmış olması şarttır. Bu başvurular ücretsizdir.

IX. ÖRNEK VELİ BAŞVURU DİLEKÇESİ

...... OKULU MÜDÜRLÜĞÜNE

KONU: Kaynaştırma öğrencisi [Öğrencinin Adı Soyadı, T.C. Kimlik No] için kolaylaştırıcı kişi desteği sağlanması ve BEP Geliştirme Biriminin bu gündemle toplanması talebidir.

Okulunuzun ..... sınıfında kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim alan ....... numaralı öğrenci ...............'in velisi bulunmaktayım.

Çocuğumun özel eğitim ihtiyacı, bireysel gelişim özellikleri ve eğitim ortamında yaşadığı ......................... gibi yaşanan tüm güçlükler nedeniyle; eğitim faaliyetlerine etkin katılımının sağlanabilmesi, güvenliğinin korunması ve bireysel eğitim ihtiyaçlarının karşılanabilmesi amacıyla acil ve zorunlu kolaylaştırıcı kişi desteğine ihtiyaç duyulmaktadır.

Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 24.12.2024 tarihli ve E-10096465-020-122666964 sayılı "Kolaylaştırıcı Kişi" konulu yazısının 1. maddesinde; "BEP geliştirme biriminin ailenin teklifi doğrultusunda öğrencinin ihtiyaçlarını değerlendirerek kolaylaştırıcı kişiye ihtiyaç duyulup duyulmadığına ve teklif edilen kişinin öğrencinin ihtiyaçlarını karşılayıp karşılayamayacağına karar vereceği" düzenlenmiştir.

Aynı düzenlemenin 2. maddesinde ise; "Zorunlu ve acil durumlarda BEP geliştirme birimi kararıyla kısa süreli olarak sınıf içinde de öğrenciye destek verilebileceği" belirtilmiş; 6/e maddesi gereği kolaylaştırıcı kişi olarak aşağıda açıkladığım sebeplerle teklifte bulunduğum kişinin kolaylaştırıcı kişi sıfatıyla çocuğuma sınıf içinde ve sınıf dışında destek verebilecek kişilerden olduğu sayılmıştır.

Bu kapsamda;

• Çocuğumun kolaylaştırıcı kişi ihtiyacının değerlendirilmesi,

• BEP Geliştirme Biriminin ivedilikle toplanması,

• Tarafımdan teklif edilen kişi çocuğumun ihtiyaç duyduğu desteği ........................... sebeplerle en iyi şekilde karşılayacak olan (annesi/babası/vasisi/18 yaşından büyük kardeşi/aile yakını/.... mezunu) ...........................'ın kolaylaştırıcı kişi olarak uygunluğunun değerlendirilmesi,

• Çocuğumun eğitim ihtiyacı doğrultusunda sınıf içi ve sınıf dışı destek gerekliliğinin karara bağlanması,

• Alınacak kararın tarafıma yazılı olarak tebliğ edilmesi,

hususlarında gereğini saygılarımla arz ve talep ederim.

Tarih: ...../...../20...

Veli Adı Soyadı:

İmza:

* İşbu dilekçenin yalnızca örnek niteliğinde olduğu, her öğrencinin bireysel durumu, eğitim ihtiyaçları ve yaşadığı somut güçlükler dikkate alınarak mutlaka başvuru sahibi tarafından detaylandırılması gerektiğinin özellikle altını çizmek isterim.

X. UYGULAMADA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN TEMEL HUSUSLAR

1.     Kolaylaştırıcı kişiye ilişkin talep okul idaresine mutlaka yazılı şekilde yapılmalıdır. Her başvuru; okul evrak kaydından geçerek evrak kayıt numarası alınmak suretiyle yapılmalıdır. Dilekçenizden bir örnek fazla çıktı alıp ilk sayfa üzerine evrak kayıt kaşesi vurdurabilirsiniz.

2.     Öğrencinin ihtiyacı somutlaştırılmalıdır. Başvurularda yalnızca "Çocuğum otizmlidir." veya "Destek istiyorum." ifadeleriyle yetinilmemelidir. Öğrencinin günlük yaşam ihtiyaçları, iletişim güçlükleri, davranış özellikleri ve eğitim ortamında yaşadığı somut sorunlar açıklanmalıdır.

3.     Amaç okulun yükünü azaltmak değil, öğrencinin eğitim hakkını güçlendirmektir. Kolaylaştırıcı kişi uygulaması; öğretmen yerine geçmek, eğitim hizmetini devralmak veya sınıf yönetimine müdahale etmek amacıyla değil; öğrencinin eğitim ortamından etkin şekilde yararlanmasını sağlamak amacıyla uygulanır.

XI. SONUÇ

Kolaylaştırıcı kişi uygulamasında temel ölçüt, öğrencinin üstün yararı ve bireysel eğitim ihtiyaçlarıdır.

24.12.2024 tarihli düzenleme ile;

• Aile tarafından teklif yapılabileceği,

• BEP Geliştirme Biriminin değerlendirme yapacağı,

• Zorunlu ve acil hallerde sınıf içi desteğin mümkün olduğu,

• Anne, baba, kardeş ve vasinin belirli şartlarla kolaylaştırıcı kişi olarak teklif edilebileceği,

açıkça düzenlenmiştir.

Bu nedenle; "sınıf içine kesinlikle kişi alınamaz", "veli kolaylaştırıcı kişi olamaz", "böyle bir uygulama mevzuatta yoktur" şeklindeki genel ve soyut yaklaşımlar hukuki dayanak taşımamaktadır. BEP Geliştirme Birimi, öğrencinin bireysel durumunu değerlendirerek karar vermek zorundadır.

Talebin reddedilmesi hâlinde veli; kararın yazılı verilmesini sağlamalı, karara ihtirazî kayıt koymalı, kararın örneğini almalı, gerekirse idarenin işlemi yeniden değerlendirmesini talep etmeli, şartları oluştuğunda idari yargıda yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açmalı, eğitim hakkı ve ayrımcılık yasağı yönünden TİHEK ve KDK mekanizmalarını kullanmalıdır.

Özel eğitimde temel ilke şudur:           

"Öğrencinin ihtiyacı mevzuatın dar yorumuna göre değil, mevzuatın amacı olan 'öğrencinin üstün yararı ve eğitim hakkının etkin kullanılması' ilkesi doğrultusunda değerlendirilmelidir."       

HAZIRLAYAN: AVUKAT MEHMET HAMDİ ÖZŞARLAK

İstanbul Otizm Gönüllüleri Derneği Hukuki Rehber Serisi © 2026

Not: Rehberi pdf dokümanı olarak indirmek için aşağıdaki bağlantıyı kullanabilirsiniz.

Kolaylaştırıcı Kişi Uygulaması Hakkında Hukuki Rehber ve Yol Haritası.pdf

PDF dosyasını indir • 361KB