Otizm Yolculuğunda Evcil Hayvanlar

Otizm, başlıca semptomu iletişim becerilerinde eksiklik olan, ancak buna ilaveten birçok farklı semptomun da eşlik edebileceği, her bireyde farklı özellikler göstermesi nedeniyle spektrum kapsamında ele alınan nörogelişimsel bir farklılıktır (1). Otizmli bireylerde tekrarlayan davranışlar, zayıf göz teması, sosyal yaşamda zorluklar, duyusal hassasiyetler, motor becerilerde sorunlar yaygın görülen ortak özelliklerdir (2).

Bireyin kendi iç dünyası dışındaki dünyaya olan farkındalığını yükseltmek otizme yönelik birçok terapi ekolünün ortak hedefidir. Bizler otizmli çocuğu olan aileler olarak hayat yolculuğumuzda onları hayata adapte etmenin yollarını aramaktayız.

Eşim ve ben çevreden gelen tavsiyeler üzerine, otizmin belirtilerini yoğun olarak yaşayan oğlumuz için 6 sene önce (oğlumuz 5 yaşındayken) bir kedi sahiplenmeye karar verdik. Kedinin eve gelmesiyle birlikte oğlumuzun farkındalıkları artmaya başladı. Ev içinde kedinin varlığı onun için önemli hale geldi, onu gözüyle takip etmeye zamanla da ev içinde nerede olduğu ile ilgilenmeye başladı. Kısa bir süre sonra onunla oynamaya başladı. Bazen evdeki salıncağa kendisinin yerine kedinin binmesi onu sinirlendirdi, bazen de bizim kediye gösterdiğimiz ilgi ve şevkat onu kıskandırdı. Oğlumuzun bu duyguları yaşadığını görmek, dış dünyayı daha çok fark ediyor olması bizi çok mutlu etti.

Yapılan bilimsel çalışmalara baktığımızda evcil hayvan desteğinin otizmli bireylerde özellikle çocuk ve ergenlerde duyusal ve fiziksel gelişmeler sağladığı, ayrıca iletişim becerilerini arttırdığı görülmektedir (3,4). Otizmli çocuklarda evcil hayvan ile sık yaşanan temasın dokunsal hassasiyet sorununu anlamlı ölçüde ortadan kaldırdığı, otizme eşlik eden dikkat dağınıklığında ortak dikkat ve odaklanma sürelerinin uzattığı bilimsel verilerle ortaya konmuştur (5).  Öfke nöbetlerinde de hayvanların önceden durumu sezdiği veya nöbet esnasında sakinleştirici etki oluşturduğu bilinmektedir.

Otizmde oksitosin düzeyi eksikliği daima bilimsel alanda incelenen bir konu olmuştur (6). Hatta oksitosin içeren takviyeler zaman zaman kullanılmaktadır. Evcil hayvana bağlanmanın da oksitosin düzeyinde anlamlı artışlara neden olduğu göz önüne alınınca oğlumuzdaki bu değişimin bu bağlamda da açıklanabileceğini düşünüyorum. Kedilerin yanı sıra köpeklerin de bu konuda çok etkili olduğu bilinmektedir. Bizim yolculuğumuz ilk kedimizle başladı, şu an evde 2 kedimiz var. Ayrıca sık sık sahipsiz ve ihtiyacı olan hayvanlara geçici yuva oluyoruz. Daha sonra onları sahiplendiriyoruz. Oğlumuz için başladığımız bu süreç bizi hayvanlarla iletişime götürdü ve onların sandığımızdan çok daha duyguları, sezgileri güçlü can yoldaşları olduğunu öğrendik. Evimizdeki canlar dışında da çeşitli bölgelerde kedi ve köpeklerin bakımları ve sağlıkları ile ilgilenen hayvansever bir aile olduk.

Bir otizm annesi olarak çocuklarımız için kesinlikle evcil hayvan sahiplenmeyi veya onlarla temas etmeyi öneriyorum. Ancak bunu yaparken de ‘satın alma sahiplen’ demek istiyorum. Sokaktan veya barınaklardan kedi ve köpek sahiplenmemiz mümkün. Otizmde iletişim ve dış dünya farkındalığı diğer sorunları taşıyan piramidin adeta alt basamağı. Onlara yardımcı olacak her yolda bizim için çok değerli.

Prof.Dr.Evrim Tekkeli

Kaynaklar:

1. Sağlık Bakanlığı. (2016) ‘Otizmin Farkındayım, Farklılıklara Saygılıyım’ 16.12.2021 tarihinde https://www.saglik.gov.tr/TR,19827/otizmin-farkindayimfarkliliklara-saygiliyim.html adresinden alındı.

2. World Health Organization. (2020) Autism Spectrum Disorder. 17.12.2021 tarihinde https://www.who.int adresinden alındı.

3. Akyürek, Gökçen, Ezginur Gündoğmuş, Çağla Samancı, ve Nurten Bilgin. 2025. “Otizmli ve Tipik Gelişim Gösteren Çocuklarda Evcil Hayvan Sahipliğine Göre Duyusal İşlemleme Becerilerinin Karşılaştırılması”. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 16 (3): 422-32. https://doi.org/10.22312/sdusbed.1798750.

4. Akkuş, Ayşe, Ebru Köse, Mesut Erdoğan, Betül Taşpınar, ve Ferruh Taşpınar. 2018. “OTIZM SPEKTRUM BOZUKLUĞUNDA EVCİL HAYVAN DESTEĞİ”. Izmir Democracy University Health Sciences Journal 1 (3): 34-42. https://izlik.org/JA74BG95KT.

5. Yılmaz DA (01 Ocak 2023) Otizm Spektrum Bozukluğunda Oksitosinin Etkinliği. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi 3 1 106–116.

6. Topgül S (01 Aralık 2022) Dezavantajlı Gruplar için Hayvan Destekli Müdahalelere Sistematik Bir Bakış. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi 4 4 387–392.